Łacina w kościele katolickim

Podczas gdy kościół katolicki robił wszystko, by liturgię sprawować po łacinie, kościół wschodni zezwalał na odprawianie mszy w językach narodowych. Oba kościoły dzielił też stosunek do celibatu; w zachodnim wszyscy duchowni zobowiązywali się do życia w czystości, natomiast we wschodnim celibat obowiązywał jedynie biskupów i mnichów, kapłani mogli zakładać rodziny. Pozycja papiestwa została zachwiana pod koniec X wieku, kiedy to papież Jan XII poprosił o pomoc króla niemieckiego Ottona I Wielkiego. W 962 roku Otton został obwołany cesarzem rzymskim. Od tej pory kolejni władcy Niemiec rościli sobie prawo do terytorium byłego imperium. Powiązanie władzy duchownej ze świecką na przełomie XI i XII stulecia zaowocowało tak zwanym sporem o inwestyturę. Papiestwo nie chciało zgodzić się na to, by to cesarz powoływał swoich kandydatów na biskupów. Spór ten doprowadził do szeregu wojen między zwolennikami papiestwa i cesarstwa, ostatecznie zakończył się w roku 1122 podpisaniem kompromisowego konkordatu wormackiego. Również kościół wschodni spierał się z władzą świecką. Tam jednak konflikt przebiegał niejako w odwrotną stronę, to patriarchowie usiłowali ingerować w sprawy państwa. W 1057 roku patriarcha kościoła wschodniego Michał Celuralius, po rzuceniu ekskomuniki na papieża zachodniego zerwał ostatecznie więzi z kościołem rzymskim i obalił cesarza Michała VI.